DENGBEJLER
· Kategori: BASINDA ÇIKANLAR
“Degbejler Başbakanı divanlarına davet ettiler”
Başbakan Recep Tayyip Erdoğan önceki günlerde grup konuşmasında yaptığı konuşmada “Yunus Emre, Mevlana, Hacı Bektaşı Veli, Karacaoğlan, Pir Sultan Abdal bu toprakların mayasını yoğururken Cudi’nin, Munzur’un eteklerinde dolaşan dengbejler de aynı topraklara, aynı kardeşlik mayasını atıyor.” Dedi. Erdoğan’ın kardeşlik mayasını atıyorlar dediği dengbejler Erdoğan’In son söylemlerini desteklediklerini söyleyerek “Gelsin bizim divanımıza bizi dinlesin ona barış tınıları söyleyelim” dediler.
Kürtçe'de 'Sese hayat veren' anlamına gelen 'Dengbêj', Kürt kültürüne ait destanları, aşk hikayelerini, isyanları, tarihi olayları herhangi bir enstrüman kullanmadan, sesleri ile canlandıran Kürt ozanlarına verilen isme deniyor. Kimi zaman aile büyüğünden icazet alan, kimi zamanda sadece kendi sesinden bu geleneğe dâhil olmuş kültürün temsilcileri Başbakan Erdoğan’ın grup toplantısında kendilerinden bahsetmesine çok sevindiler. Diyarbakır’da Büyükşehir Belediyesi tarafından tahsil edilen ve dengbejlerin bağlı olduğu Dicle Fırat Kültür Merkezi tarafından işletilen Diyarbakır Dengbej evinde dengbejlerle Başbakan Erdoğan kendilerinden bahsetmesini, dengbej kültürünü ve Kürt açılımını konuştuk.
“Dengbejlik yok oluyor. Sahip çıksınlar”
Diyarbakır Bülbülü olarak anılan degbej Seydoyı Boyacı bu kültüre yaklaşık elli yıldan fazladır emek verdiğini söylüyor. Pazartesi hariç her gün burada dengbejlik yaptığını söyleyen Boyacı, Diyarbakır’da 25 dengbej kaldıklarını ve bu kültürün yavaş, yavaş yok olmaya başladığını ifade ederek, “İnşallah Yakın zaman da da barış kelamları (Denbêjlerin seslerini kullanarak yarattıkları yapıtlara "kilam" denir) söyleyeceğiz. Başbakan bu kültüre sahip çıksın. Ondan bizi dinlemesini istiyoruz. Çünkü biz sözlerimizle bir insanı yücelttiğimiz gibi yerin dibine de sokabiliyoruz. Başbakan anaların ağlamasını istemiyor. Bizde istemiyoruz. Kendisinin bu söylemini destekliyoruz” dedi.
Dengbejin bir saatte söyleyebildiğini ve 12 saatte mesele anlatabildiğini söyleyen Boyacı eski günlerde düğünlere ve davetlere gittikleri zaman kendilerinin yerinin çok ayrı olduğunu ifade ederek, “Ne yazık ki hepimiz köylerimizden koptuk, yeni bir çevre oluşturana kadar epey bir zaman geçti” dedi.
“Başbakan gelsin ona barış tınıları söyleyelim”
Muhamedi Derik’i olarak bilinen Mehmet İnce ise eskiden köy köy, şehir şehir gezerek anlattıkları hikayelerle bu kültürü şimdiye kadar yaşattıklarını şimdilerde ise ancak örgütlenebildiklerini ve festival ve davetlere gidebildiklerini anlattı.
Dengbejlerin genellikle erkeklerden çıktığını ifade eden İnce, kadınlar sesinin hoş karşılanmaması için erkeklerin ön plana çıktığını ifade etti. İnce, Başbakan Erdoğan’a kendikerini hatırladığı için teşekkür ettiklerini söyleyerek, “Biz kendi divanımızda masallar, yaşanmış olaylar anlatıyoruz. Çok fazla acı çekildiği için son zamanlarda sürekli bu acıları anlattık. Artık bizde barışı, mutluluğu, huzuru anlatmak istiyoruz. Başbakan Diyarbakır’a bizim divanımıza buyursun. Ona divanımızda barış tınılarını söyleyelim. Başbakanı sözlerimizle yedi kat göğün üzerine çıkaralım. O analar ağlamasın diyor, bizde artık ağlayan anaların feryatlarını anlatmayalım. Bu kanı durdursun onu sözlerimizin baş tacı yapalım” dedi.
“Aşık ve dengbejler yan yana getirsinler”
Dengbejlerden Yusuf-i Fari ise son Kürt açılımından umutluyuz diyerek başlıyor anlatmaya. Anlatmakla da kalmıyor atıyor eli kulağına ve bize başlıyor eski günerde yaşanmış bir meseleyi sözle anlatmaya. Anlatırken de sözü bugüne ve dengbejlere getiriyor. Uluslar arası festivallere gittiklerini ama kendi Türkiye’de çok fazla bilinmediklerini söylüyor. Son gelinen sürece bir katkı da biz yapalım diyerek, “İmkan versinler bizi Türk aşıklarla bir araya getirsinler ikimiz de barışı ve yaşanan acıları sözlere vurup anlatalım. Başbakanda, DTP’de diğerleri de gelip bizi dinlesin ve duygularımıza ortak olsunlar” dedi.
Dengbejler bir çatı altında toplandı
Dicle-Fırat kültür Merkezi yetkililerinden Osman Xunaw ise dengbejleri iki yıl önce bir çatı alında toplayarak bu kültürün yeni kuşaklara anlattıklarını ifade ederek, “sağolsun Diyarbakır Belediyesi de bize bu dengbej evini açarak destek oldu. Dengbejlik bütün Mezopotamya toprağındaki kültürlerde var. Geçen günlerde kaybettiğimiz Aram tigran’da çağdaş bir dengbejdi. Dengbejlerin sözlerine kulak versinler. Çünkü bütün dengbejlerin anlatımı ve sesleri başka bir renktir. Hepsi barışı da, kardeşliği de, acıyı da günlerce anlatabilir. Bu son gelinen süreçte onların da üzerine düşeni yapmaya hazırlar. Yeter ki anaların ağlaması durdurulsun” dedi.
NEVZAT ÇİÇEK / DİYARBAKIR
